Wykonując badania techniczne w pojazdach, w pierwszym etapie musimy ustalić sposób i zakres przeprowadzania badania, który niejednokrotnie zależy, od konstrukcji i rodzaju badanego pojazdu. W tym celu przeprowadzamy IDENTYFIKACJE POJAZDU, a mając na uwadze w szczególności zał. Nr 8 ,, Rozporządzenia w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach” , oraz Rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów , oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych”. Jeśli uwzględnimy w powyżej podanych rozporządzeniach zawartą tam symbolikę rodzajów paliw, jesteśmy w stanie ustalić, ze mamy do czynienia z POJAZDEM ELEKTRYCZNYM – oznaczenie- oznaczenie EE, czy np. POJAZDEM NAPĘDZANYM WODOREM — oznaczenie- oznaczenie H. W przypadku POJAZDÓW HYBRYDOWYCH, oznaczenia nie są tak jednoznaczne i wynikają z faktu, który silnik może napędzać koła np. AUDI TFSie, obydwa silniki służą do napędu kół, w związku z czym użyte symbole P/EE. Inny przykład stanowi CHEVROLET VOLT, gdzie silnik elektryczny służy do uruchamiania (system START/STOP) silnika spalinowego napędzającego koła, w związku z czym użyty symbol-P. W tym momencie pomocne stają się informacje z systemu CEPIK 2.0, skąd możemy ustalić rodzaj zasilania i czy jest JP -jednopaliwowe, czy DP dwupaliwowe, jak również czy HYBRYDA ładowana jest z zewnątrz- ,,H+” lub nie jest ładowana z zewnątrz – „H-,. Ponadto czy pojazd posiada system wysokiego napięcia, możemy ustalić na podstawie oznaczeń na desce rozdzielczej lub na pojeździe, a także po oznaczeniach na komponentach ,,HV”. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż od 1 stycznia 2020r. Obowiązują nowe wzory tablic rejestracyjnych dla pojazdów napędzanych energią elektryczną oraz wodorem, w których znaki umieszczone są na zielonym tle.
Pojazdy hybrydowe, elektryczne i napędzane wodorem
W tym miejscu należy zadać pytanie, czy diagnosta wykonujący badanie techniczne musi posiadać dodatkowe kwalifikacje zawodowe? Przecież w omawianych pojazdach akumulatory trakcyjne dostarczają prąd o napięciu ponad 200 woltów, które jest podwyższane przez elektroniczną przetwornicę do napięcia 650 woltów, dzięki czemu udaje się obniżyć natężenie prądu zasilającego silniki elektryczne. Otóż trzeba wyjaśnić, iż kwalifikacje umożliwiające eksploatacje urządzeń instalacji i sieci nie stosuje się do osób związanych m.in. z ruchem drogowym w zakresie uregulowanym przepisami ,Prawa o ruchu drogowym”, czyli diagnostów samochodowych. Z zastrzeżeniem, iż będą oni stosować się do tzw. zbioru dobrych praktyk używanych w pojazdach hybrydowych, elektrycznych i wodorowych. przy obsłudze układów wysokiego napięcia stosowanych w pojazdach hybrydowych i podobnych. Pamiętajmy o trzech poziomach napięć, jakie wyróżniamy w pojazdach:: 12 V- kolor czarny i czerwony ( oświetlenie, radio ), 36 V-60 V kolor żółty lub jasnoniebieski (poduszki powietrzne, pirotechniczne napinacze pasów) oraz więcej niż 60 V- kolor pomarańczowy ( układy HV).
Badanie techniczne
Zakres okresowego badania technicznego zawsze polega na sprawdzeniu i ocenie prawidłowości działania poszczególnych układów i zespołów pojazdu pod względem bezpieczeństwa jazdy i ochrony środowiska, z badań technicznych pojazdów powszechniej stosowanych, czyli zasilanych paliwem, gazem lub olejem napędowym.Obecnie skupimy się na omówieniu się na zaprezentowaniu aspektów sprawdzenia instalacji elektrycznej, z uwagi na rozwiązania techniczne stosowane w omawianych pojazdach. Z tą różnicą, iż w pojazdach elektrycznych, hybrydowych czy napędzanych wodorem, zawsze będzie wyróżniać komponenty instalacji niskiego i wysokiego napięcia. Uwzględnimy przepisy utworzone na mocy umów międzynarodowych zawierających wymagania dotyczące elektrycznych układów napędowych (Regulamin 100 EKG ONZ). Zwracając szczególną uwagę na oznaczenia ostrzegawcze elementów mogących pracować pod wysokim napięciem poprzez umieszczenie znaków o określonym wzorze bezpośrednio na elemencie lub w jego pobliżu. Dodatkowo wszystkie przewody wysokiego napięcia stosowane przez producentów mają kolor fluorescencyjno-pomarańczowy. Sprawdzimy bezpieczeństwo funkcjonalne pojazdów w zakresie odczytu z miejsca kierowcy informacji o ,,stanie gotowości pojazdu do czynnej jazdy”, odczytu informacji o „stanie gotowości pojazdu do czynnej jazdy w sytuacji opuszczania pojazdu przez kierującego”, odczytu informacji o położeniu przełącznika kierunku jazdy„. Sprawdzenie systemowych urządzeń ostrzegawczych sygnalizujących usterki np. uszkodzenie systemu chłodzenia RESS, uszkodzenie systemu wspomagania układu hamulcowego, układu kierowniczego (EPS). Sprawdzenie blokady uniemożliwiającej uruchomienie własnego układu napędowego w sytuacji fizycznego podłączenia gniazda pojazdu do ładowania zewnętrznego, jeśli pojazd jest wyposażony w taki system. Jednocześnie sprawdzimy stan przewodu zasilającego oraz gniazda do podłączenia w celu ładowania, zwracając uwagę na uszkodzenia lub korozje elementów, stan odpowiednich zabezpieczeń i stan izolacji elektrycznej oraz stan uszczelnienia zabezpieczającego przed niekorzystnym wpływem czynników atmosferycznych. Kontroli podlega również niskonapięciowy układ elektryczny, w której zakresie sprawdzamy poprawność mocowań zabezpieczających przed dotykaniem gorących części, dotykaniem podłoża, kontaktu z obracającymi się częściami, sprawdzamy stan przewodów, stan izolacji i jej uszkodzeń, pewność, jakość i kompletność połączeń.
Kontrola układu elektrycznego
Kontroli układu elektrycznego wysokiego napięcia — elektrycznego- elektrycznego układu napędowego dokonuje się poprzez sprawdzenie systemu przechowywania energii (np. akumulatory trakcyjne) pod względem uszkodzeń lub korozji elementów, kompletności i stanu zabezpieczeń, pewność mocowania akumulatorów lub ogniw ich szczelność, stan osłon i ich mocowanie oraz stan i jakość izolacji. Następnie dokonujemy sprawdzenia systemu odzysku energii gdzie zwracamy uwagę na sygnalizację i czy nie wskazuje nieprawidłowe działanie, kompletność systemu, występujące uszkodzenia lub korozje elementów. Ponadto sprawdzamy przetworniki elektryczne, silniki trakcyjne, wiązki elektryczne i miejsca ich połączeń, zwracając uwagę na uszkodzenia i korozję elementów, brak lub uszkodzenia osłon, uszkodzenia lub zużycie izolacji. Warto wiedzieć, iż izolacja przewodów jest dwuwarstwowa z zatopioną osłoną ekranizującą. Przetarcie pierwszej warstwy izolacji i dotkniecie ekranu do masy pojazdu, powoduje awaryjne wyłączenie systemu HV i włączenie głównej kontrolki ostrzegawczej. Zarówno dodatnie, jak i ujemne przewody zasilania zespołu HV mają kolor fluorescencyjno-pomarańczowy i są izolowane od metalowego nadwozia, dlatego nie ma możliwości w normalnych warunkach, aby doszło do porażenia prądem, przez dotkniecie nadwozia. Wynika z tego, iż przewody są bezpieczne natomiast niebezpieczeństwo, może pojawić się w miejscach połączeń przewodów z komponentami systemu HV (np. z silnikami, falownikami itp.). Bezwzględnie musimy przestrzegać zasady, która zabrania naprawy uszkodzonych przewodów i wtyczek — dopuszcza- dopuszcza się tylko wymianę na kompletne nowe przewody.
Pojazdy hybrydowe
Pojazdy hybrydowe są projektowane w taki sposób, aby nie było potrzeby mierzenia układów pod napięciem. Wykonując sprawdzenia złączy kontrolnych i sprawdzenia napięcia na ich zaciskach (h jeśli jest to możliwe bez demontażu) musimy pamiętać, iż pomimo rozłączenia systemu HV, za falownikami i przetwornikami w dalszym ciągu będzie występowało napięcie. Stan ten może utrzymywać się nawet do 10 min. I wynika z budowy sterowników, gdzie wbudowane są kondensatory. Punkty kontrolne modułu sterowania zasilaniem znajdują się najczęściej przed zespołem falownika/sterownika, przed sprężarką klimatyzacji z falownikiem. Wysokie napięcie kontrolowane jest przez normalnie otwarte przekaźniki 12/24 V. Po wyłączeniu pojazdu, gdy system bezpieczeństwa funkcjonalnego informuje, że pojazd nie jest gotowy do czynnej jazdy, przekaźniki odcinają dopływ prądu z pakietu akumulatorów HV ( akumulatory trakcyjne )- napięcie na złączach dokonane miernikiem prądu DC (stałego) w zakresie do 750 V, powinno mieć wartość zero ,,0″. Przy wykonywaniu pomiaru musimy pamiętać o przestrzeganiu przepisów BHP i zastosowaniu odpowiednich rękawic elektroizolacyjnych. Jednocześnie zwracamy uwagę na korozję lub uszkodzenia elementów, mocowanie lub uszkodzenia osłon, stan i uszkodzenia izolacji.
Badanie techniczne pojazdu elektrycznego
Przeprowadzając badanie techniczne pojazdu elektrycznego lub o napędzie hybrydowym Plug-in, z gniazdem do ładowania zewnętrznego sprawdzamy stan połączenia ochronnego uziemienia. Sprawdzenia dokonujemy poprzez pomiar ciągłości elektrycznej pomiędzy podwoziem/nadwoziem pojazdu, będące jednym biegunem pomiarowym i które normalnie nie znajduje się pod napięciem, a może znaleźć się pod jego działaniem w przypadku uszkodzenia izolacji, a częścią przewodzącą mogącą przejąć określony potencjał, czyli uziemienie. Połączenie z przewodem ochronnym/ przewodem uziemiającym jest realizowane przez złącze oznaczone symbolem PE w gnieździe do ładowania, które stanowi drugi biegun pomiarowy. W przypadku przerwania obwodu przewodu ochronnego wartość pomiarowa, w tym przypadku wartość rezystancji będzie wynosiła zero ,,0″.
Pomiar toksyczności spalin pojazdów hybrydowych
W przypadku pojazdów hybrydowych pomiar toksyczności spalin za pomocą analizatora spalin jest utrudniony lub niemożliwy do wykonania, ponieważ silnik będzie włączał się cyklicznie i będzie pracował w zakresie średniej prędkości obrotowej. Najczęściej będziemy wykorzystywać pokładowy system diagnostyczny do kontroli zanieczyszczeń gazowych OBDII/EOBD……….. Jeżeli prawidłowo działa lampka kontrolna MIL i wszystkie procedury diagnostyczne są wykonane, i jednocześnie nie występują zarejestrowane kody usterek. Wynik związany z emisją spalin uznajemy za pozytywny.
Trzeba wyraźnie zaznaczyć, iż w chwili obecnej obowiązujące przepisy co do zakresu i sposobu przeprowadzania badania technicznego nie wyznaczają procedury pomiaru emisji spalin w hybrydach. Pozostawiają metodę badania, wiedzy i kreatywności diagnosty, który dysponuje wieloskładnikowym analizatorem spalin oraz czytnikiem systemów EOBD/OBD II. Zastosowanie analizatora spalin czy czytnika systemów, którego użycie wydaje się najbardziej oczywiste nie jest łatwe. Największy wpływ na prawidłowość wykonywania badania będzie miał zakres obrotów w jakim zawiera się praca silnika spalinowego. Ponad to musimy uruchomić silnik spalinowy, co nie jest banalnie proste i wymaga znajomości obsługi pojazdu, a niejednokrotnie znajomości procedur serwisowych.
Brak odpowiedzi